Wykorzystanie dronów FPV w zastosowaniach militarnych
Drony FPV (First-Person View) na przestrzeni ostatnich kilku lat przeszły niezwykłą transformację z narzędzi rekreacyjnych w kluczowe wyposażenie taktyczne wykorzystywane na porządku dziennym we współczesnych konfliktach zbrojnych. Początkowo używane do wyścigów dronów, obecnie stały się niezastąpione w rozpoznaniu, identyfikacji celów i bezpośrednich uderzeniach. Konflikt w Ukrainie wyraźnie pokazał skalę i wpływ dronów FPV, sygnalizując potencjalny popyt na setki tysięcy, a nawet miliony sztuk tego typu sprzętu do zastosowań militarnych. Działanie to podkreśla znaczącą zmianę w taktyce wojskowej w kierunku dostępnych, tanich i jednorazowych narzędzi.
Dlaczego drony FPV zaczęto wykorzystywać w zastosowaniach militarnych?
Drony FPV są jednym z nowszych trendów w wykorzystaniu bezzałogowych statków powietrznych do zastosowań militarnych. Podczas gdy klasyczne konstrukcje wykorzystywane są od lat, modele FPV dopiero na przestrzeni ostatnich miesięcy udowodniły swoją niesamowitą przydatność na polu walki. Dzieje się tak z kilku istotnych cech charakterystycznych dronów FPV.
Ekonomia i dostępność
Drony FPV przystosowane do użytku wojskowego mogą kosztować zaledwie 300-500 dolarów. To sprawia, że są znacznie bardziej opłacalne niż większe drony obronne, a ich masowe rozmieszczenie nie wiąże się ze znacznym ryzykiem finansowym. Chociaż pocisk moździerzowy może kosztować mniej niż 100 dolarów, a amunicja zrzucana z drona wielokrotnego użytku również poniżej 100 dolarów, drony FPV oferują unikalną precyzję, której nie są w stanie zapewnić inne systemy
Wymiary i precyzja
Niewielki rozmiar i prostota dronów FPV czynią je zwinne i elastyczne na polu bitwy. Drony FPV mogą być porównywane do pocisków snajperskich, a ich piloci do snajperów. Dzięki precyzyjnemu celowaniu mogą eliminować małe, ruchome cele, takie jak motocykliści, pojedynczy żołnierze, samochody, a nawet czołgi (uderzając w ich cieńsze, tylne lub boczne pancerze). Potrafią również trafiać cele umocnione, które są poza zasięgiem tradycyjnych snajperów. Są doskonałe do uzupełniania ataków artyleryjskich, ponieważ pozwalają na uderzanie w cele znajdujące się poza zasięgiem wzroku, za drzewami, budynkami czy grzbietami wzgórz, a co najważniejsze nie stwarzają ryzyka dla ich operatorów, co jest kluczową zaletą.
Odporność na zakłócenia
Dzięki użyciu analogowych sygnałów wideo do lotu na niskich wysokościach drony FPV trudno jest je elektronicznie zagłuszać. Możliwość wykorzystania analogowej łączności, a także sterowania z wykorzystaniem.
Ograniczenia i wyzwania związane z dronami FPV
Pomimo licznych zalet drony FPV jak każdy rodzaj sprzętu posiadają swoje wady oraz ograniczenia użytkowe. Nie inaczej jest w tym przypadku. Najmniejsze drony są świetnym narzędziem, ale nie mogą być remedium na wszystkie problemy. To mocno specjalistyczne rozwiązanie uzupełniające inną gamę narzędzi wykorzystywanych w zastosowaniach militarnych. Jakie są najczęściej raportowane wady i ograniczenia dronów FPV?
Jednorazowość (one-way-ticket) oraz czas lotu
Drony FPV to zazwyczaj platformy jednorazowego użytku, a ich żywotność baterii jest krótka, typowo mieści się w zakresie 10-30 minut lotu, co ogranicza również ich zasięg do około 10 kilometrów. Dla niektórych operacji są to niewystarczające parametry, aby bezpiecznie wykorzystywać drony FPV w zastosowaniach militarnych.
Podatność na walkę elektroniczną
Mimo wspomnianej wcześniej odporności na zakłócenia przy niskim pułapie lotu, drony FPV są podatne na zagłuszanie i działania walki elektronicznej.
Wysoki poziom usterkowości
Drony FPV to proste konstrukcje bardzo często budowane ręcznie na miejscu, co podwyższa poziom usterek wykrywanych przed startem. Najczęściej są to problemy z odbiornikiem radiowym lub nadajnikiem wideo.
Wymagające szkolenie i obsługa
Lot dronem FPV znacząco różni się od klasycznego pilotowania drona. Konstrukcje FPV są znacznie bardziej zwrotne, ale mogą być niestabilne w locie. Dodatkowo nie potrafią zawisać w miejscu, a latanie powoli jest dodatkowo utrudnione.
Szkolenie wykwalifikowanego operatora może trwać miesiące; standardowy kurs na Ukrainie trwa około pięciu tygodni, ale jakość absolwentów jest kwestionowana, a większość pilotów uczy się w praktyce. Nawet doświadczeni operatorzy często chybiają celów.
Ograniczona użyteczność po zmroku
Drony FPV mają niższej jakości kamery, co utrudnia ich użycie w nocy lub w trudnych warunkach pogodowych. Niewiele modeli posiada noktowizję.
Drony FPV na światłowodzie – nowa jakość w zastosowaniach militarnych
Pewne problemy z dronami FPV mogą zostać rozwiązane wraz z dojrzewaniem technologii. Nowe standardy produkcji i komponenty bardziej odporne na zakłócenia mogą poprawić niezawodność. Pojawiają się cyfrowe transmisje sygnału i skakanie po częstotliwościach (frequency hopping).
Drony światłowodowe, które są obecnie wykorzystywane przez niektóre jednostki ukraińskie i rosyjskie, wydają się eliminować główne problemy dronów sterowanych radiowo:
- Zagłuszanie jest niemożliwe, a koordynacja częstotliwości staje się zbędna.
- Zapewniają idealny obraz i kontrolę aż do celu.
- Brak energochłonnego nadajnika radiowego może wydłużyć żywotność baterii.
- Nie mogą być wykryte przez wrogie detektory dronów.
- Jednak drony światłowodowe mają również swoje wady:
- Kabel ogranicza manewrowość drona, czyniąc go wolniejszym i mniej zwrotnym. Zaczepienie kabla o przeszkodę może prowadzić do utraty kontroli.
- Są trudniejsze w pilotażu niż drony radiowe.
- Obecnie są droższe (dwa razy droższe niż drony radiowe o podobnym zasięgu dla 10 km kabla).
- Zdolności produkcyjne dla kabli światłowodowych są ograniczone, co oznacza niedobory
Przyszłość dronów FPV w wojsku
Niezależnie od rewolucyjnego charakteru, drony FPV raczej nie zastąpią w pełni innych systemów uzbrojenia. Moździerze, są tańsze, bardziej niezawodne i niepodatne na pogodę czy zagłuszanie. Ponadto, dla bardziej wyrafinowanych potrzeb taktycznych, istnieją bardziej zaawansowane amunicje krążące, które oferują większą precyzję i odporność na zakłócenia.
Wojna w Ukrainie wywołała ogromny wzrost zapotrzebowania na komponenty FPV, co skłoniło wielu cywilnych dostawców do przestawienia się na zastosowania wojskowe. Kluczową kwestią jest zależność łańcuchów dostaw od chińskich producentów, co w obliczu restrykcji eksportowych zmusza kraje do poszukiwania alternatywnych źródeł i rozwijania produkcji krajowej.
Drony FPV stają się kluczowym elementem nowoczesnej taktyki wojskowej. Ich rozwój będzie obejmował postępy w autonomicznym locie, efektywności energetycznej i ładowności, a także integrację AI i uczenia maszynowego (np. roje dronów).
Wraz z popularyzacją dronów FPV w zastosowaniach militarnych na rynku pojawiły się konstrukcje, które od początku projektowane są z uwzględnieniem potrzeb i wymagań sektora militarnego. Jednym z przykładów jest chorwacka firma ORQA. Słynąca z produkcji dronów FPV organizacja oferuje rozwiązania dedykowane dla służb porządku publicznego oraz wojska. Jest jedną z nielicznych firm na Zachodzie, która posiada cały stos technologii wymagany do zbudowania systemu dronów od podstaw, co obejmuje drony FPV, złożone UAS, gogle wideo, jednostki zdalnego sterowania oraz komponenty dronów. Co istotne, ORQA jako jedna z nielicznych firm na świecie posiada komponenty do budowy dronów FPV dla służb w pełni zgodne z certyfikacją NDAA. Wszystkie rozwiązania ORQA są projektowane i produkowane w Chorwacji, w Europie.
